Check-Up Nedir? Kimler, Ne Sıklıkla Yaptırmalı?

Check-up, hiçbir şikâyetiniz yokken yapılan bir kontrol. Mantığı basit: Yüksek kolesterol, şeker hastalığının erken dönemi, böbrek ya da karaciğer değerlerindeki bozulma gibi pek çok sorun yıllarca belirti vermeden ilerler. Bunların çoğunu, bir şikâyet ortaya çıkmadan kan ve idrar tahlilleriyle yakalamak mümkün.

Laboratuvarda sık karşılaştığımız bir cümle var: "Hiçbir şeyim yok ama eşim zorla gönderdi." Çoğu zaman sonuçlarda gerçekten bir şey çıkmıyor. Ama arada, hiç beklemediği halde şekeri sınırda ya da LDL kolesterolü yüksek çıkan ve bunu tam zamanında öğrenen pek çok kişi oluyor.

Check-up'ta hangi testler yapılır?

Laboratuvar check-up'ı genellikle şu başlıkları kapsar:

• Tam kan sayımı (hemogram): Kansızlık, enfeksiyon ve bazı kan hastalıkları hakkında ilk ipuçları
• Açlık kan şekeri ve HbA1c: Diyabet ve gizli şeker taraması. HbA1c, son 2-3 ayın şeker ortalamasını gösterir.
• Kolesterol paneli: Total, LDL ve HDL kolesterol, trigliserid
• Böbrek fonksiyonları: Üre, kreatinin, ürik asit
• Karaciğer enzimleri: ALT, AST, GGT
• Tiroid: TSH, gerekirse serbest T4
• Vitaminler: B12 ve D vitamini
• Tam idrar tahlili

Geniş paketlerde bunlara insülin direnci (HOMA-IR), CRP, homosistein ve lipoprotein(a) gibi kalp-damar riskini daha ayrıntılı gösteren testler ile yaşa ve cinsiyete göre seçilmiş tümör belirteçleri eklenir.

Mini mi, geniş mi?

Genç, sağlıklı ve ailesinde belirgin bir hastalık öyküsü olmayan biri için temel testleri içeren mini paket çoğu zaman yeterli. Aşağıdakilerden biri sizin için geçerliyse geniş paket daha mantıklı bir tercih:

• 40 yaşın üzerindeyseniz
• Ailenizde erken yaşta kalp krizi, diyabet ya da kanser öyküsü varsa
• Fazla kilonuz varsa, sigara içiyorsanız ya da gün boyu hareketsizseniz
• Uzun süredir geçmeyen yorgunluk gibi net olmayan şikâyetleriniz varsa

Tümör belirteçleri hakkında bir not

CEA, CA 19-9, CA 125 ve PSA gibi testler geniş paketlerde yer alıyor ve sonuç geldiğinde en çok merak edilenler de genellikle bunlar. Bilmekte fayda var: Bu testler tek başına kanser tanısı koymaz. Sigara içenlerde CEA biraz yüksek çıkabilir, CA 125 adet döneminde yükselebilir, PSA bir gün önce yapılan uzun bir bisiklet sürüşünden bile etkilenebilir. Sınırın biraz üstünde çıkan bir değer paniği değil, hekim değerlendirmesini ve gerekirse tekrar ölçümü gerektirir.

Tersi de geçerli: Normal çıkan bir tümör belirteci, mamografi ya da kolonoskopi gibi tarama yöntemlerinin yerini tutmaz.

Ne sıklıkla yaptırmalı?

Herkese uyan tek bir takvim yok ama genel bir çerçeve çizilebilir:

• 20-39 yaş, risk faktörü yok: 2-3 yılda bir temel kontrol çoğu kişi için yeterli.
• 40 yaş ve üzeri: Yılda bir.
• Kronik hastalığı olanlar (diyabet, tansiyon, tiroid vb.): Kontrol sıklığını sizi takip eden doktor belirler; bu genellikle yılda birden fazladır.

Önceki check-up'ta sınırda çıkan bir değer varsa, bir sonraki yılı beklemek yerine doktorunuzun önerdiği sürede o testi tekrarlatın.

Check-up gününe nasıl hazırlanmalı?

Paketlerin hemen hepsinde açlık kan şekeri ve kolesterol bulunduğu için 8-12 saatlik açlıkla, sabah gelmeniz gerekiyor. Su içebilirsiniz; çay, kahve ve sigarayı kan verdikten sonraya bırakın. Bir gün öncesinde alkol ve ağır egzersizden uzak durun. Ayrıntıları kan tahlili öncesi açlık yazımızda anlattık. İdrar tahlili için sabahın ilk idrarı tercih edilir. Kadınların, adet dönemi bittikten birkaç gün sonrasını seçmesi idrar tahlilinin doğru sonuç vermesi açısından önemli.

Kadın, erkek ve çocuklar için hazırladığımız mini ve geniş paketlerin test listelerini Check-Up Paketleri sayfamızda bulabilirsiniz. Sabah laboratuvara gelmek zor olacaksa örnekleri evinizden de alabiliyoruz: Evde kan alma.