HPV Genotipleme Testi Nedir? 28 Tip HPV ve Sonuç Yorumu
HPV (Human Papilloma Virüs), dünyada en sık görülen cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Cinsel olarak aktif kişilerin büyük çoğunluğu hayatlarının bir döneminde bu virüsle karşılaşır. Enfeksiyonların çoğu belirti vermeden geçer ve kendiliğinden temizlenir; ancak bazı HPV tipleri uzun süre vücutta kalırsa rahim ağzı (serviks) kanserine yol açabilir.
Bu yüzden "HPV var mı?" sorusu kadar "hangi HPV?" sorusu da önemlidir. HPV genotipleme testi bu soruya cevap verir: Real-time PCR yöntemiyle 14'ü yüksek riskli olmak üzere 28 HPV tipini tek testte arar ve hangi tipin bulunduğunu gösterir.
HPV nedir, neden bazı tipleri tehlikelidir?
HPV'nin 200'den fazla tipi tanımlanmıştır; bunların yaklaşık 40'ı genital bölgeyi enfekte eder. Bu tipler, kansere yol açma potansiyellerine göre iki gruba ayrılır:
- Yüksek riskli tipler: Uzun süre devam eden (kalıcı) enfeksiyonda rahim ağzı hücrelerinde kanser öncüsü değişikliklere neden olabilir. Başta HPV 16 ve HPV 18 olmak üzere bu tipler, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70'inden sorumludur. Anüs, penis, vulva, vajina ve boğaz kanserleriyle de ilişkilidir.
- Düşük riskli tipler: Kansere yol açmaları beklenmez. HPV 6 ve 11, genital siğillerin yaklaşık %90'ının nedenidir.
İyi haber şu: HPV enfeksiyonlarının yaklaşık %90'ı bağışıklık sistemi tarafından 1-2 yıl içinde temizlenir. Kanser riski, yüksek riskli bir tipin yıllarca vücutta kalmasıyla ortaya çıkar ve bu süreç genellikle 10-20 yıl sürer. Düzenli tarama, bu uzun süreçte kanser öncüsü değişiklikleri erken yakalamayı sağlar.
HPV DNA testi ile HPV genotipleme arasındaki fark
Bazı HPV testleri yalnızca "yüksek riskli HPV pozitif" ya da "negatif" sonucu verir; hangi tipin bulunduğunu söylemez. Genotipleme testi ise pozitif sonuçta saptanan HPV tipini ya da tip grubunu raporlar. Bu bilgi üç açıdan önemlidir:
- Risk sınıflaması: HPV 16 ve 18, diğer yüksek riskli tiplere göre kanser öncüsü lezyonlarla çok daha güçlü ilişkilidir. Bu tiplerden biri pozitifse hekim genellikle smear sonucunu beklemeden kolposkopi (rahim ağzının büyüteçle incelenmesi) önerir.
- Kalıcılığın takibi: Bir yıl sonra yapılan kontrolde aynı tipin yine pozitif çıkması kalıcı enfeksiyonu gösterir. Farklı bir tip çıkması ise yeni bir enfeksiyon anlamına gelir. Tip bilgisi olmadan bu ayrım yapılamaz.
- Siğil ve düşük riskli tipler: Genital siğil şikâyeti olan kişilerde düşük riskli tiplerin (6, 11 gibi) saptanması tanıyı destekler.
Testte hangi HPV tipleri bakılıyor?
Laboratuvarımızda kullanılan CE-IVD işaretli real-time PCR paneli aşağıdaki 28 HPV tipini tek reaksiyon setinde arar:
| Risk grubu | HPV tipleri |
|---|---|
| Yüksek riskli (14 tip) | 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68 |
| Düşük / orta riskli (14 tip) | 6, 11, 26, 40, 42, 43, 44, 53, 54, 61, 69, 70, 73, 82 |
Paneldeki tipler, 9 değerlikli HPV aşısının kapsadığı tiplerin (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) tamamını da içerir.
Real-time PCR nasıl çalışır?
Real-time PCR (qPCR), örnekteki virüs DNA'sının belirli bölgelerini milyonlarca kez çoğaltır ve bu çoğalmayı floresan sinyaliyle anlık olarak izler. Virüs DNA'sı doğrudan aranır; bu nedenle hücrelerde henüz bir değişiklik oluşmadan da enfeksiyon saptanabilir. Hücre değişikliklerini mikroskopla arayan smear testinden farkı budur.
HPV genotipleme testini kimler yaptırmalı?
- 30-65 yaş arası kadınlar: Türkiye'de ulusal serviks kanseri tarama programında bu yaş grubuna 5 yılda bir HPV testi önerilir.
- Smear sonucu belirsiz ya da anormal çıkanlar (ör. ASC-US)
- Daha önce HPV pozitif bulunan ve kalıcılığı takip edilen kişiler
- Rahim ağzı lezyonu nedeniyle tedavi (konizasyon, LEEP vb.) görmüş ve kontrolde olan kadınlar
- Genital siğil ya da şüpheli lezyonu olanlar
- Hekiminin önerdiği erkekler: Erkekler için rutin HPV taraması önerilmez, ancak lezyon varlığında ya da hekim gerek gördüğünde penil sürüntüden test yapılabilir.
HPV aşısı olmuş kadınların da taramaya devam etmesi gerekir; aşı tüm yüksek riskli tiplere karşı koruma sağlamaz.
Örnek nasıl alınır, nelere dikkat edilmeli?
Test kan ile değil, sürüntü (swab) örneği ile yapılır. Kadınlarda servikal (rahim ağzı) ya da vajinal sürüntü, erkeklerde penil sürüntü kullanılır. Servikal örnek genellikle jinekolojik muayene sırasında, smear ile aynı anda alınır. İşlem birkaç saniye sürer ve genellikle ağrısızdır.
Doğru sonuç için örnek alınmadan önce:
- Son 48 saat içinde cinsel ilişkiye girilmemeli
- Son 48 saat içinde vajinal duş yapılmamalı, vajinal krem, fitil ya da tampon kullanılmamalı
- Örnek adet kanamasının olmadığı bir günde alınmalı
Örnek alma ve laboratuvarımıza teslim koşulları için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
HPV test sonucu nasıl yorumlanır?
| Sonuç | Anlamı | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| HPV negatif | Paneldeki tiplerden hiçbiri saptanmadı | Tarama programındaki rutin aralıkla devam |
| HPV 16 ve/veya 18 pozitif | En yüksek riskli tiplerden biri var | Hekim genellikle kolposkopi önerir |
| Diğer yüksek riskli tip pozitif | Yüksek riskli HPV var, tipi belli | Smear sonucuna göre kolposkopi ya da 1 yıl sonra kontrol |
| Yalnız düşük riskli tip pozitif | Kanser riski taşımayan tip | Siğil açısından değerlendirme |
HPV pozitif sonuç kanser olduğunuz anlamına gelmez. Yalnızca hücre değişikliği riskinin daha yakından takip edilmesi gerektiğini gösterir. Pozitif kişilerin büyük çoğunluğunda virüs zamanla kendiliğinden temizlenir. Sonucunuzu smear bulgularıyla birlikte değerlendirecek olan hekiminizdir.
HPV testi ile smear testi arasındaki fark
Smear (Pap testi), rahim ağzından alınan hücreleri mikroskop altında inceleyerek hücre değişikliklerini arar. HPV testi ise bu değişikliklere yol açan virüsün kendisini arar. HPV testi, kanser öncüsü lezyonları yakalamada smear testinden daha duyarlıdır; iki test birlikte kullanıldığında daha güvenilir bir tablo elde edilir. Smear testleri patoloji laboratuvarımızda uzman hekim tarafından değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
HPV testi için aç gelmek gerekir mi?
Hayır. Test sürüntü örneğiyle yapılır, açlık gerekmez.
HPV pozitif çıktı, partnerim de test yaptırmalı mı?
HPV çok yaygın olduğundan partnerler çoğu zaman aynı virüsü zaten paylaşır. Erkeklerde rutin test önerilmez; şikâyet ya da lezyon varsa hekime başvurulmalıdır.
HPV aşısı olduysam teste gerek var mı?
Evet. Aşı en sık kansere yol açan tiplere karşı korur ama tüm yüksek riskli tiplere karşı değil. Aşılı kadınlar da taramaya devam etmelidir.
HPV tamamen geçer mi?
Enfeksiyonların çoğu 1-2 yıl içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlenir. Bu nedenle pozitif sonuçtan sonra hekiminiz belirli aralıklarla kontrol testi isteyebilir.
Cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonlar için cinsel yolla bulaşan hastalıklar sayfamıza ve ilgili test panelimize, moleküler testlerin tamamı için mikrobiyoloji laboratuvarımıza göz atabilirsiniz. HPV genotipleme testi hakkında bilgi almak ve randevu için bize ulaşın.