Gıda Alerjisi ile Gıda İntoleransı Arasındaki Fark

"Bende süt alerjisi var" diyen birçok kişinin aslında alerjisi yok, laktoz intoleransı var. Tersi de oluyor: Yıllardır "midem hassas" diye geçiştirilen bir şikâyetin altından gerçek bir alerji çıkabiliyor. Günlük dilde birbirinin yerine kullanılsalar da iki durumda vücutta olan biten çok farklı. Buna göre hangi testin yapılacağı da değişiyor.

Gıda alerjisi: Bağışıklık sisteminin yanlış alarmı

Alerjide bağışıklık sistemi, aslında zararsız olan bir gıda proteinini tehlikeli sanır ve ona karşı IgE adı verilen antikorlar üretir. Aynı gıda tekrar alındığında bu antikorlar histamin gibi maddelerin salınmasına yol açar. Belirtiler genellikle hızlı başlar; çoğunlukla dakikalar içinde, en geç iki saat içinde:

• Kaşıntı, kurdeşen (ürtiker), dudak ve göz çevresinde şişlik
• Ağızda karıncalanma, boğazda daralma hissi
• Kusma, karın ağrısı, ishal
• Hırıltılı solunum, nefes darlığı

Alerjide çok küçük bir miktar bile reaksiyonu başlatabilir. En ağır tablo anafilaksi: Tansiyon düşer, nefes almak zorlaşır ve acil müdahale gerekir. Yetişkinlerde en sık sorumlu gıdalar yer fıstığı, fındık ve ceviz gibi kabuklu yemişler, balık ve deniz ürünleri. Çocuklarda ise başı inek sütü ve yumurta çekiyor.

Gıda intoleransı: Sindirimle ilgili bir sorun

İntoleransta bağışıklık sistemi devrede değil; sorun çoğunlukla sindirimde. En bilinen örnek laktoz intoleransı. Bağırsakta süt şekerini parçalayan laktaz enzimi yetersizse, sindirilemeyen laktoz kalın bağırsakta mayalanır ve gaz, şişkinlik, kramp ve ishale yol açar.

İntoleransı alerjiden ayıran birkaç özellik var:

• Belirtiler daha geç başlar; birkaç saat sonra, bazen ertesi gün.
• Miktarla ilişkilidir. Laktoz intoleransı olan biri çayına koyduğu biraz sütü sorunsuz tolere edebilir ama bir bardak süt onu rahatsız eder.
• Hayatı tehdit etmez ama yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.

Laktozun yanı sıra fruktoz, histamin ve bazı katkı maddelerine karşı hassasiyet de bu grupta değerlendirilir. Çölyak ise ayrı bir başlık: Glutene karşı gelişen otoimmün bir hastalıktır, ne klasik bir alerji ne de basit bir intoleranstır ve kendine özgü kan testleriyle araştırılır.

Hangi testler yapılıyor?

Alerji için: Spesifik IgE ve moleküler alerji testleri

Kanda belirli gıdalara karşı oluşmuş IgE antikorları ölçülür. Klasik testler alerjenlere tek tek bakar. ALEX gibi moleküler alerji panelleri ise tek bir kan örneğiyle yüzlerce alerjeni ve alerjen bileşenini aynı anda tarar. Bileşen düzeyinde bakmanın faydası şu: Fıstığa karşı pozitif çıkan iki kişiden birinin ciddi reaksiyon riski taşıyan bir proteine, diğerinin ise genellikle hafif belirtiler yapan başka bir proteine duyarlı olduğu ayırt edilebiliyor.

Dikkat edilmesi gereken nokta: IgE pozitifliği "duyarlılık" demektir, her zaman gerçek bir alerji anlamına gelmez. Sonucun, yaşadığınız belirtilerle birlikte bir alerji uzmanı tarafından yorumlanması gerekir.

İntolerans için

Laktoz intoleransında nefes testi ya da laktozu bir süre kesip belirtilerin geçip geçmediğine bakmak en çok başvurulan yöntemler. Laboratuvarlarda yapılan gıda intolerans testleri ise kanda yüzlerce gıdaya karşı IgG antikorlarını ölçer. Bu testi yaptırmayı düşünüyorsanız şunu bilmenizde fayda var: Bir gıdaya karşı IgG bulunması büyük ölçüde o gıdayı sık tükettiğinizi gösterir ve uluslararası alerji dernekleri bu testi tek başına tanı aracı olarak önermiyor. Sonuç listesine bakıp onlarca gıdayı birden hayatınızdan çıkarmak yerine, bir hekim ya da diyetisyen eşliğinde kontrollü bir eleme diyetine yol göstermesi için kullanmak çok daha doğru.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Bir şey yedikten sonra dudak ve dilde şişme, nefes darlığı, ses kısıklığı ya da baş dönmesi yaşadıysanız bu acil bir durumdur; hiçbir test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.

Daha hafif ama tekrarlayan şikâyetlerde, birkaç hafta boyunca neyi yedikten ne kadar sonra ne hissettiğinizi not etmek doktorunuzun işini çok kolaylaştırır. Hangi testin size uygun olduğuna da bu notlar üzerinden karar vermek en sağlıklısı.

Laboratuvarımızda yapılan alerji ve gıda intoleransı testleri hakkında bilgi almak için bize ulaşabilirsiniz.